4.1.1. Tổng quát vỠliên kết bu lông
Bulông là thanh trụ tròn, thân có ren vặn Ä‘ai ốc, đầu bu lông có hình vuông, sáu cạnh hoặc hình khác. Hình dáng và ký hiệu các kÃch thÆ°á»›c chÃnh của bulông cho trên hình 4.30. Thân bulông là đoạn thép tròn, Ä‘Æ°á»ng kÃnh bulông thÆ°á»ng d = 12  48 mm, vá»›i bulông neo d tá»›i 100mm. ÄÆ°á»ng kÃnh trong của phần bị ren là do, chiá»u dà i của phần thân không ren nhá» hÆ¡n chiá»u dà y táºp bản thép liên kết khoảng 23 mm. Chiá»u dà i của phần ren lo≈2,5d. Chiá»u dà i bulông l = 35  300 mm tùy theo yêu cầu sá» dụng.
Hình 4.30. Cấu tạo của bulông: a – bu lông có vòng đệm (1) và đai ốc (2); b, c – bu lông neo móng (b) khi dbl 36mm, (c) khi dbl 30mm
MÅ©, êcu (Ä‘ai ốc) của bulông thÆ°á»ng có dạng hình lục giác. Long Ä‘en (đệm) hình tròn dùng để phân phối áp lá»±c của êcu lên mặt thép cÆ¡ bản.
Trong liên kết kết cấu thép sá» dụng bu lông cÆ°á»ng Ä‘á»™ thÆ°á»ng, cÆ°á»ng Ä‘á»™ cao (liên kết giữa các cấu kiện vá»›i nhau) và bu lông neo (cho móng).
Tùy theo cách sản xuất, váºt liệu và tÃnh chất là m việc của bulông có các loại sau: bulông thô, bulông Ä‘á»™ chÃnh xác bình thÆ°á»ng (bulông thÆ°á»ng), bulông Ä‘á»™ chÃnh xác cao (bulông tinh) hay ứng vá»›i cấp Ä‘á»™ chÃnh xác C, B, A.
Bulông thô và bulông thÆ°á»ng được sản xuất từ thép cacbon bằng cách rèn, dáºp
– có Ä‘á»™ chÃnh xác thấp.
Bulông tinh được sản xuất từ thép cacbon, thép hợp kim thấp bằng cách tiện, Ä‘á»™ chÃnh xác cao. Bulông tinh có các lá»›p Ä‘á»™ bá»n tÆ°Æ¡ng tá»± bulông thô và bulông thÆ°á»ng.
Bulông cÆ°á»ng Ä‘á»™ cao được là m từ thép hợp kim (40Cr; 38CrSi; 40CrVA; 30Cr 3MoV), sau đó cho gia công nhiệt. Cách sản xuất bulông cÆ°á»ng Ä‘á»™ cao giống bulông thÆ°á»ng, có Ä‘á»™ chÃnh xác thấp, nhÆ°ng do được là m bằng thép cÆ°á»ng Ä‘á»™ cao nên có thể vặn êcu rất chặt (bằng clê Ä‘o lá»±c, ...) là m thân bulông chịu kéo và gây lá»±c ép rất lá»›n lên táºp bản thép liên kết. Bulông cÆ°á»ng Ä‘á»™ cao dá»… chế tạo, khả năng chịu lá»±c lá»›n, liên kết Ãt biến dạng nên được dùng rá»™ng rãi và thay thế cho liên kết Ä‘inh tán trong các kết cấu chịu tải trá»ng nặng và tải trá»ng Ä‘á»™ng.
Bulông có Ä‘á»™ chÃnh xác loại C: Äá»™ chÃnh xác thấp nên Ä‘Æ°á»ng kÃnh thân bulông phải là m nhá» hÆ¡n Ä‘Æ°á»ng kÃnh lá»— 2  3 mm. Lá»— của loại bulông nà y được là m bằng cách Ä‘á»™t hoặc khoan từng bản riêng rẽ. Äá»™t thì mặt lá»— không phẳng, phần thép xung quanh lá»— 2  3 mm bị giòn vì biến cứng nguá»™i. Äá»™ chÃnh xác không cao nên khi ghép táºp bản thép các lá»— không hoà n toà n trùng khÃt nhau, bulông không thể tiếp xúc chặt vá»›i thà nh lá»— (ký hiệu lá»— loại C). Loại bulông nà y rẻ, sản xuất nhanh và dá»… đặt và o lá»— nhÆ°ng chất lượng không cao. Khi là m việc (chịu trượt) sẽ biến dạng nhiá»u, vì váºy không nên dùng chúng trong các công trình quan trá»ng và khi thép cÆ¡ bản có fy > 3800 daN/cm2. Chỉ nên dùng bulông thô và bulông thÆ°á»ng khi chúng là m việc chịu kéo hoặc để định vị các cấu kiện khi lắp ghép.
Bulông có Ä‘á»™ chÃnh xác loại B: ÄÆ°á»ng kÃnh thân bulông nhá» hÆ¡n Ä‘Æ°á»ng kÃnh lá»— 1  1,5mm, vì váºy biến dạng của liên kết nhá» hÆ¡n bu lông loại C và yêu cầu chÃnh xác hÆ¡n trong việc tạo lá»— bu lông.
Bulông có Ä‘á»™ chÃnh xác loại A: ÄÆ°á»ng kÃnh lá»— không lá»›n hÆ¡n Ä‘Æ°á»ng kÃnh bulông quá 0,25-0,3mm. Äể tạo lá»—, dùng máy khoan từng bản riêng rẽ hoặc khoan cả chồng bản theo khuôn mẫu đến Ä‘Æ°á»ng kÃnh thiết kế. PhÆ°ong pháp khoan cho lá»— Ä‘á»™ chÃnh xác cao nhÆ°ng năng suất thấp. Khi bản thép má»ng có thể Ä‘á»™t từng bản riêng tá»›i Ä‘Æ°á»ng kÃnh lá»— nhá» hÆ¡n Ä‘Æ°á»ng kÃnh thiết kế từ 2 3 mm, sau đó khoan mở rá»™ng cả chồng bản đã Ä‘á»™t đến Ä‘Æ°á»ng kÃnh thiết kế. PhÆ°Æ¡ng pháp nà y táºn dụng được các Æ°u Ä‘iểm của Ä‘á»™t và khoan nên nhanh và chÃnh xác, loại bỠđược phần thépquanh lá»— bị giòn do quá trình Ä‘á»™t. Khe hở giữa bulông và lá»— nhá» nên liên kết chặt, có thể là m việc chịu cắt tuy không bằng bulông cÆ°á»ng Ä‘á»™ cao hoặc Ä‘inh tán. Do tÃnh phức tạp khi sản xuất và lắp đặt bulông và o lá»— (phải dùng búa gõ nhẹ) nên loại bulông nà y Ãt dùng.
Tùy theo váºt liệu bulông được chia thà nh các cấp Ä‘á»™ bá»n khác nhau ký hiệu 4.6, 5.8, 6.6, 8.8, 10.9. Ký hiệu cấp Ä‘á»™ bá»n bu lông theo quy luáºt sau:
- chữ số đầu nhân vá»›i 10 cho biết cÆ°á»ng Ä‘á»™ tức thá»i của váºt liệu bulông fu
(daN/mm2),
- tÃch của số đầu và số thứ hai là giá»›i hạn chảy fy (daN/mm2).
- số thứ hai nhân 10, thể hiện tá»· lệ fy /fu tÃnh theo %.
Cấp Ä‘á»™ bá»n được chỉ dẫn bằng số trên mÅ© bu lông. Cấp Ä‘á»™ bá»n 4.6; 4.8; 5.6 là bulông cÆ°á»ng Ä‘á»™ thÆ°á»ng, cÆ°á»ng Ä‘á»™ cao là 8.8, 10.9.
Bảng 4.7. ÄÆ°á»ng kÃnh lá»— bu lông
![]() ![]() ![]() |